Nếu bạn từng nghĩ mình không hợp với sách lịch sử, nhiều khả năng vấn đề nằm ở cuốn sách bạn chọn chứ không phải ở bạn. Đội ngũ Pibook đã gặp rất nhiều bạn đọc lật vài chương rồi gấp lại chỉ vì ngợp mốc năm và tên người. Vì vậy, bài viết này gom lại 8 cuốn sách lịch sử cho người ngại sử, có mạch kể rõ ràng và độ dày vừa phải. Bạn có thể bắt đầu mà không thấy nặng đầu.
Người ngại sử thường bỏ cuộc ở đâu?
Theo quan sát của chúng tôi, phần lớn bạn đọc bỏ cuộc không phải vì thiếu năng lực. Họ thường bỏ cuộc vì chọn nhầm sách ngay từ đầu. Cuốn đầu tiên họ cầm lên là một bộ sử dày cộp, mở đầu bằng cả trăm năm trước công nguyên. Chưa đọc hết mười trang, họ đã gặp ba triều đại cùng một loạt tên riêng lạ hoắc.
Có ba dấu hiệu bạn nên né khi mới bắt đầu. Thứ nhất là sách dày và ngập mốc năm ngay trang đầu. Thứ hai là văn phong khô, chỉ liệt kê biến cố như một bảng kê. Không có con người nào đứng giữa câu chuyện. Thứ ba là sách không cho bạn điểm tựa nào để biết hôm nay mình đọc nhằm hiểu điều gì.
Vì thế, tiêu chí chọn sách trong bài này khá cụ thể. Sách phải biết kể chuyện và có nhân vật để bám theo. Dung lượng cũng cần đủ để đọc xong trong vài tuần, chứ không phải vài năm.
Vì sao nên bắt đầu bằng lịch sử kể chuyện
Não người ghi nhớ nhân vật và tình huống tốt hơn là con số. Bạn có thể quên năm diễn ra một trận đánh. Nhưng khó quên hình ảnh một người lính trẻ viết thư về nhà trước giờ lên đường. Cùng một sự kiện, nếu được kể bằng câu chuyện, bạn thường nhớ lâu hơn rất nhiều.
Mạch truyện còn giúp nối các sự kiện với nhau. Thay vì học rời rạc từng cuộc chiến hay từng hiệp ước, bạn sẽ thấy nguyên nhân dẫn tới kết quả. Khi đã nhìn ra chuỗi nhân quả, việc nhớ thêm chi tiết cũng nhẹ đi đáng kể.
Chúng tôi cũng nhận thấy nhiều bạn đọc sử theo chủ đề đời sống dễ vào hơn là đọc theo triều đại. Chuyện ăn uống, phố phường hay trang phục gắn với sinh hoạt hằng ngày. Bạn có sẵn trải nghiệm để đối chiếu, nên không phải bắt đầu từ con số trống rỗng.
Tiêu chí chọn một cuốn sử dễ vào
Đội ngũ chúng tôi thường khuyên người mới ưu tiên sách dưới 300 trang. Độ dày này đủ để kể một câu chuyện trọn vẹn mà không làm bạn nản ngay từ đầu. Sách quá dày ở giai đoạn này thường khiến bạn đọc được hai chương rồi bỏ dở.
Tiêu chí thứ hai là sách có bản đồ, dòng thời gian hoặc chú thích rõ ràng. Một tấm bản đồ đặt đúng chỗ giúp bạn hình dung địa lý. Dòng thời gian cho bạn điểm tựa khi các mốc bắt đầu dày đặc. Những công cụ này không làm sách khó hơn, mà làm nó dễ theo dõi hơn.
- Độ dày dưới 300 trang, phù hợp người mới
- Có bản đồ, dòng thời gian hoặc chú thích rõ ràng
- Giọng kể gần gũi, không dày đặc thuật ngữ học thuật
Tiêu chí cuối cùng là giọng văn. Một tác giả giỏi kể chuyện sẽ dẫn bạn đi từ đầu đến cuối. Ngược lại, lối viết học thuật khô khan dễ khiến bạn mỏi mệt giữa chừng, dù nội dung hay đến đâu.
Tám cuốn sách lịch sử dễ đọc cho người mới
Dưới đây là tám cuốn mà đội ngũ chúng tôi đã đọc trọn và thấy hợp với người ngại sử. Với mỗi cuốn, chúng tôi ghi lại lý do nên thử, cùng những điểm bạn có thể chưa thích để tự cân nhắc. Bản dịch và lịch tái bản thay đổi theo thời gian, nên khi mua, bạn hãy kiểm tra lại nhà xuất bản.
Cuốn đầu tiên là một tập hồi ký của người từng trực tiếp tham gia sự kiện. Giọng kể cá nhân làm sự kiện lớn trở nên gần gũi. Bạn sẽ thấy lịch sử không chỉ là những cái tên trong sách giáo khoa, mà là những con người với nỗi lo và niềm vui rất đời thường.
Cuốn thứ hai là một tập sử đời thường, viết về cách người dân sinh hoạt qua từng thời kỳ. Nếu bạn muốn bắt đầu từ thứ quen thuộc như bữa cơm gia đình hay con phố mình đi qua mỗi ngày, đây là lựa chọn rất hợp.
Sáu cuốn còn lại gồm tiểu sử danh nhân, vài ký sự chiến tranh ngắn và một số tác phẩm sử theo giai đoạn có mạch kể rõ ràng. Hãy bắt đầu từ cuốn có chủ đề khiến bạn tò mò nhất. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, sự tò mò là động lực đọc sử bền nhất.
Thể loại nào phù hợp với mức độ ngại của bạn
Hồi ký và tiểu sử thường là điểm xuất phát dễ chịu nhất. Chúng có nhiều chuyện kể và nhịp đọc nhẹ. Thường bạn đọc xong trong một đến hai tuần. Sử đời thường cũng gần gũi không kém, thường đọc trong khoảng một tuần.
Sử chiến tranh dạng ký sự ngắn cần đọc chậm hơn một chút, vì mỗi chương dồn nhiều tình tiết. Sử theo giai đoạn có hệ thống thì khó nhất. Bạn nên để dành khi đã quen nhịp đọc và có chút nền tảng, vì đọc dồn dập dễ khiến mọi thứ rối lên.
Cách đọc để không ngợp mà vẫn nhớ lâu
Chúng tôi khuyên bạn chỉ đọc mỗi lần 20 đến 30 trang, rồi dừng lại để nghĩ. Đọc đều mỗi ngày giúp nhớ lâu hơn nhiều so với đọc dồn một buổi tối rồi quên sạch. Não cần thời gian để tiêu hóa các mốc và nhân vật.
Khi gặp nhiều mốc năm, bạn hãy tự vẽ một dòng thời gian cá nhân trên giấy. Hình vẽ không cần đẹp, chỉ cần ghi mốc chính và một chữ gợi nhớ. Việc tự tay vẽ giúp bạn nhớ vị trí các sự kiện tốt hơn hẳn so với đọc lướt.
Sau mỗi chương, hãy ghi lại ba nhân vật bạn nhớ nhất và một điều bạn rút ra. Thói quen nhỏ này giữ cho việc đọc không trôi tuột đi. Sau vài tuần, bạn sẽ có một cuốn sổ ghi chú khá hữu ích để quay lại. Nếu muốn học thêm cách ghi chú khi đọc, bạn có thể tham khảo cách ghi chú khi đọc sách để tra lại được.
Lộ trình sáu tháng từ dễ đến khó
Nếu muốn có kế hoạch rõ ràng, bạn có thể đi theo lộ trình sáu tháng. Hai tháng đầu dành cho sách kể chuyện nhẹ và tiểu sử. Đây là giai đoạn xây thói quen và làm quen với cách sử gia kể chuyện.
Tháng thứ ba và thứ tư, bạn chuyển sang sử đời sống. Nền tảng từ giai đoạn trước sẽ khiến những chi tiết này có ý nghĩa hơn. Bạn sẽ bắt đầu thấy các mảnh ghép nối lại với nhau.
Hai tháng cuối là lúc thử sức với sử theo giai đoạn có hệ thống. Khi đó bạn đã có đủ kiên nhẫn và kỹ năng ghi chú để đi qua những chương dày hơn mà không bị lạc.
Gợi ý đọc kèm để hiểu bối cảnh nhanh hơn
Đọc sách sẽ hiệu quả hơn nếu bạn kết hợp thêm vài công cụ phụ. Một video ngắn về bối cảnh hoặc một tấm bản đồ lịch sử có thể giúp bạn hình dung nhanh những gì tác giả đang kể. Nhiều bạn đọc của chúng tôi bắt đầu thấy hứng thú sau khi xem thêm một tư liệu hình ảnh như vậy.
Trước khi đọc một cuốn sâu, hãy đọc qua một cuốn tổng quát để có khung bối cảnh. Khi đã có khung, các chi tiết trong sách chính sẽ tự tìm được chỗ đứng. Đây là mẹo chúng tôi đã áp dụng và thấy hiệu quả rõ rệt.
Khi chọn bản dịch hay bản tiếng Việt, hãy ưu tiên bản có chú thích rõ ràng. Chú thích giúp bạn tra cứu tên riêng và thuật ngữ mà không phải dừng lại quá lâu. Nhờ vậy mạch đọc được giữ liền.
Tủ sách lịch sử để mở đầu hành trình
Chúng tôi tin bạn nên có ít nhất một cuốn sử trên kệ, dù chỉ để đọc lúc rảnh. Một cuốn đặt ở đầu giường sẽ nhắc bạn đọc tiếp. Còn cuốn nằm trong thư viện điện tử thì rất dễ bị quên.
Bạn cũng có thể kết hợp sách lịch sử với văn học. Đọc một cuốn tiểu thuyết lấy bối cảnh lịch sử rồi chuyển sang sách sử về đúng giai đoạn đó là cách rất hay để giữ hứng thú. Hai thể loại bổ sung cho nhau khá tốt.
Khi cần tìm thêm đầu sách, bạn có thể ghé mục sách tiểu sử hồi ký hay trên Pibook. Nơi đó có nhiều lựa chọn cho người thích đọc đời người để hiểu mình. Nếu quan tâm đến lịch sử giao lưu giữa các nước trong khu vực, bạn cũng có thể tham khảo thêm Vietnam Japan để có góc nhìn bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Người hoàn toàn không thích sử nên bắt đầu từ đâu?
Bạn nên bắt đầu từ hồi ký hoặc tiểu sử của một nhân vật mà bạn có hứng thú, thay vì từ một bộ sử tổng quát. Câu chuyện cá nhân dễ đi vào lòng người hơn nhiều so với một bảng liệt kê biến cố. Khi đã quen, bạn sẽ tự tin chọn những cuốn dày hơn.
Nếu bạn thích phim hay tiểu thuyết lịch sử, hãy đọc sách sử về chính bối cảnh đó. Sự quen thuộc sẽ giúp bạn vượt qua giai đoạn đầu khó nhất.
Nên đọc sách lịch sử dịch hay sách của tác giả Việt?
Cả hai đều có điểm mạnh riêng. Sách của tác giả Việt thường gần gũi về ngôn ngữ và bối cảnh. Sách dịch lại đem đến góc nhìn từ bên ngoài, giúp bạn thấy lịch sử Việt qua con mắt khác. Chúng tôi khuyên bạn đọc luân phiên cả hai để có cái nhìn đa chiều.
Bao lâu thì đọc sử bắt đầu quen và nhớ được nội dung?
Với đa số bạn đọc, sau khoảng hai đến ba cuốn đầu, nhịp đọc sẽ bắt đầu quen tay. Việc ghi chú và vẽ dòng thời gian giúp rút ngắn quá trình này rõ rệt. Bạn sẽ thấy mình nhớ được nhiều hơn chỉ sau vài tuần.
Có cần đọc theo thứ tự thời gian không?
Không bắt buộc. Với người mới, đọc theo chủ đề hoặc theo nhân vật thường dễ vào hơn. Khi đã có nền tảng, bạn có thể quay lại đọc theo trình tự thời gian để nối các mảnh ghép lại với nhau.
Sách lịch sử có đáng tin không?
Độ tin cậy phụ thuộc vào tác giả và nguồn tài liệu họ dùng. Bạn nên ưu tiên sách có chú thích nguồn, có danh mục tài liệu tham khảo và do nhà xuất bản uy tín phát hành. Khi gặp một chi tiết gây tranh cãi, hãy đối chiếu với một cuốn khác trước khi tin hẳn.