Bạn đã bao giờ cầm một cuốn sách được khen hết lời, đọc vài trang rồi đặt xuống và thấy chán? Chúng tôi gặp chuyện này khá thường xuyên khi trò chuyện với bạn đọc. Thật ra, nhiều khi sách không dở, chỉ là lúc bạn cầm nó lên không đúng lúc. Chọn sách theo tâm trạng là cách đơn giản để tránh cảm giác hụt hẫng ấy. Bạn sẽ thấy mình hợp hơn với cuốn đang cầm trên tay.
Vì sao cùng một cuốn sách lúc hay lúc chán?
Đọc sách không chỉ là chuyện chữ nghĩa. Bạn mang theo cảm xúc, sức lực và sự tò mò của ngày hôm đó vào từng trang. Cùng một cuốn tiểu thuyết u buồn có thể khiến bạn lắng lòng vào tối thứ Bảy yên ả. Đặt nó vào tối thứ Hai sau một buổi họp kéo dài, nó lại làm bạn nặng nề hơn.
Trong đội ngũ, chúng tôi hay đùa rằng sách không dở, chỉ là chưa đúng lúc. Có lần một thành viên kể đã bỏ dở một cuốn kinh điển đến ba lần. Đến lần thứ tư, anh ấy mới nhận ra vấn đề nằm ở chính mình: lúc nào cũng đọc vào đêm khuya, khi đầu óc đã kiệt sức. Đổi sang giờ sáng và một cuốn nhẹ hơn, mọi thứ bỗng dễ chịu.
Khi đọc sai thời điểm, bạn dễ kết luận mình không hợp đọc sách. Điều đó đáng tiếc. Thường chỉ cần đổi sang một cuốn khác là mọi thứ trở lại bình thường.
Nên chọn thể loại nào khi đang ở từng trạng thái?
Mỗi trạng thái cần một kiểu đọc khác nhau. Khi buồn, bạn cần được ôm lấy. Hãy chọn tiểu thuyết ấm áp hoặc truyện về tình thân, nhịp nhẹ và có kết đủ sáng để bạn tin lại vào điều tốt đẹp. Những cuốn như vậy không giải quyết nỗi buồn thay bạn. Chúng chỉ đồng hành cùng bạn một quãng đường.
Khi mệt rã rời, đừng ép mình đọc một cuốn dày. Truyện ngắn hoặc tản văn, đọc rải rác vài trang trong ngày, là đủ để đầu óc có chỗ nghỉ. Cảm giác vui vì đọc được một chút đôi khi quan trọng hơn việc đọc được nhiều.
Khi cần động lực, sách tiểu sử và hồi ký của những người từng vượt khó thường hợp hơn cả. Đọc về một người đã đi qua chuyện tệ hơn mình, bạn tự nhiên thấy có thêm sức để bước tiếp. Ngược lại, khi đầu óc đang tò mò và muốn hoạt động, các cuốn trinh thám, kinh dị hay huyền bí kéo bạn vào trang sách rất nhanh. Nếu muốn đi sâu hơn về nhóm tiểu sử, bạn có thể đọc thêm đọc đời người để hiểu mình qua các cuốn tiểu sử hồi ký hay.
Gợi ý nhanh theo từng trạng thái
Đây là cách nhiều thành viên trong đội ngũ vẫn chọn sách cho chính mình. Không phải quy định cứng, chỉ là điểm xuất phát để bạn thử.
- Buồn, hụt hẫng: tiểu thuyết ấm áp, truyện tình thân, độ dài vừa phải.
- Căng thẳng: truyện ngắn, tản văn, truyện hài nhẹ đọc rải rác.
- Chán nản: tiểu sử, hồi ký người vượt khó, có chút cảm hứng nhưng không quá nặng.
- Cần tập trung: trinh thám, kinh dị có tiết tấu nhanh.
Nếu bạn mới bắt đầu, hãy thử nhóm sách dễ vào trước. Truyện ngắn và light novel thường có nhịp đọc nhanh, không đòi hỏi nền tảng gì nhiều. Khi đã quen tay, bạn sẽ tự tin hơn khi thử những thể loại khó hơn.
Khi tâm trạng xấu, nên tránh đọc thể loại nào?
Đây là phần nhiều người hay bỏ qua. Khi đang suy sụp, một cuốn bi kịch nặng nề có thể khiến bạn chìm sâu hơn. Tương tự, khi đầu óc đã quá tải, một cuốn lý thuyết dày đặc chỉ làm bạn mỏi thêm. Hãy tự hỏi: cuốn này đang kéo mình lên hay kéo mình xuống? Nếu là kéo xuống, đổi sang cuốn khác là lựa chọn đúng, không phải thất bại.
Có vài dấu hiệu cho thấy một cuốn sách đang nặng với bạn. Đọc xong thấy lòng nặng hơn lúc đầu. Phải gắng sức mới giữ được mạch đọc. Hoặc cứ nghĩ tới nhân vật mãi sau khi gấp sách. Gặp những dấu hiệu này, bạn nên dừng lại và nghỉ ngơi.
Cách tự kiểm tra tâm trạng trước khi chọn sách
Trước khi mở một cuốn mới, dành một phút tự hỏi mình đang cần gì. Được an ủi, được kích thích hay được nghỉ ngơi? Câu trả lời thường rõ hơn bạn nghĩ. Chỉ là ta ít khi dừng lại để lắng nghe chính mình.
Chúng tôi có một mẹo nhỏ từ kinh nghiệm thực tế: đọc thử 10 đến 20 trang đầu. Nếu không cuốn, hãy đổi sang cuốn khác mà không áy náy. Đọc sách là để thấy vui, không phải để hoàn thành nhiệm vụ.
Bạn cũng nên giữ sẵn ba cuốn ở ba mức nhẹ, vừa và nặng. Khi tâm trạng đổi, bạn không phải đi tìm sách từ đầu. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, tủ sách hay nên đọc là nơi chúng tôi gom những cuốn đáng có trên kệ.
Xây kệ sách cá nhân theo tâm trạng
Thay vì xếp sách theo tên tác giả hay màu bìa, bạn thử phân loại theo cảm xúc. Kệ nhẹ lòng, kệ đọc lúc mệt, kệ tăng động lực. Nhìn vào kệ là biết hôm nay nên lấy cuốn nào mà không cần suy nghĩ nhiều.
Khi mua sách, hãy chọn theo nhu cầu cảm xúc của chính bạn, đừng mua vì trend. Một cuốn đang nổi chưa chắc hợp với lúc bạn cần. Bạn cũng có thể ghi chú tâm trạng lúc đọc ngay trên danh sách sách đã đọc. Sau vài tháng, bạn sẽ thấy rõ mình hay đọc gì và khi nào.
Tận dụng công nghệ để tìm đúng sách
Ứng dụng đọc sách và thư viện số cho phép bạn đọc thử vài trang trước khi quyết định. Đây là cách hữu ích để kiểm tra giọng văn có hợp với mình không. Bạn cũng có thể nghe thử audiobook để cảm nhận nhịp kể trước khi cam kết cả cuốn.
Ngoài ra, hãy đánh dấu sách theo cảm xúc ngay trong ứng dụng ghi chú. Chỉ cần vài từ như nhẹ hay đọc khi mệt là đủ để lần sau tìm lại nhanh hơn nhiều.
Những sai lầm thường gặp khi chọn sách theo cảm xúc
Sai lầm đầu tiên là ép mình đọc một cuốn hay chỉ vì nghe người khác khen, dù lòng chưa sẵn sàng. Kết quả là bạn đọc mà không hiểu gì, rồi bỏ dở và thấy tự trách. Được khen nhiều không có nghĩa là hợp với bạn lúc này.
Sai lầm thứ hai là đọc liên tục nhiều cuốn nặng. Tâm trạng vốn đã chùng xuống, thêm những nhân vật đau khổ nối tiếp, bạn sẽ thấy mình ngày càng mệt. Hãy xen kẽ một cuốn nhẹ sau mỗi cuốn nặng.
Sai lầm cuối cùng là bỏ đọc hẳn khi tâm trạng không hợp. Thay vì nghỉ luôn, bạn chỉ cần đổi sang sách nhẹ hơn. Thói quen đọc được giữ lại chính nhờ những khoảnh khắc nhỏ như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Tâm trạng ảnh hưởng đến việc đọc sách như thế nào?
Tâm trạng quyết định bạn có đủ kiên nhẫn theo một mạch truyện hay không. Khi lòng đang nhẹ, bạn dễ đón nhận những cuốn sâu lắng. Khi lòng đang nặng, bạn cần sách có nhịp nhanh hoặc đủ ấm để kéo mình lên.
Khi không biết mình đang cảm thấy gì thì nên chọn sách ra sao?
Hãy chọn một cuốn nhẹ, tiết tấu vừa phải, như truyện ngắn hoặc tản văn. Đọc vài trang rồi xem mình phản ứng thế nào. Cảm giác đó sẽ giúp bạn hiểu lòng mình đang ở đâu, và lần sau chọn sẽ chính xác hơn.
Có nên đọc sách nặng khi đang buồn để thoát ra không?
Không phải lúc nào cũng nên. Một số người thấy được an ủi khi đọc về nỗi buồn của người khác, nhưng nhiều người lại chìm sâu hơn. Nếu sau khi đọc bạn thấy nhẹ đi, hãy tiếp tục. Nếu nặng thêm, hãy đổi sang sách ấm áp hơn.
Người mới đọc sách nên bắt đầu với thể loại nào theo tâm trạng?
Bạn nên bắt đầu với truyện ngắn, tản văn hoặc tiểu thuyết ấm áp, vì chúng có nhịp đọc dễ theo và không đòi hỏi nền tảng. Khi quen rồi, bạn có thể thử thêm trinh thám, tiểu sử hay sách kỹ năng tùy nhu cầu mỗi lúc. Nếu muốn biết nên bắt đầu với tác giả nào, bạn có thể xem Nguyễn Nhật Ánh: nên đọc cuốn nào trước.
Chọn sách theo tâm trạng không phải để bạn đọc ít đi, mà để mỗi lần cầm sách lên đều là một trải nghiệm dễ chịu. Lần tới khi thấy mình chán đọc, đừng vội tự trách. Hãy nhìn lại lòng mình đang cần gì, rồi chọn một cuốn đúng với lúc đó.
