Lần đầu bước vào thư viện, nhiều bạn đứng trước quầy mà chưa biết nên hỏi gì trước. Đội ngũ Pibook làm việc với sách và các thư viện đã lâu, nên chúng tôi muốn kể lại trọn vẹn quy trình. Bạn sẽ biết cần chuẩn bị giấy tờ gì, tra cứu thế nào, mượn và gia hạn ra sao, và làm sao tìm được cuốn sách tưởng đã hết hàng. Mượn sách thư viện không phức tạp như bạn nghĩ. Chỉ cần chuẩn bị đúng từ đầu là bạn đã tiết kiệm được cả buổi chiều.
Bài này dành cho bạn đọc muốn mượn sách gọn gàng, không phải đi lại vô ích. Chúng tôi sẽ đi theo đúng thứ tự bạn sẽ gặp khi đến thư viện.
Cần chuẩn bị gì trước khi mượn sách?
Thường bạn cần mang theo CCCD hoặc thẻ sinh viên để đăng ký thẻ thư viện. Thẻ làm một lần và dùng được trong nhiều năm. Chúng tôi từng gặp không ít bạn tưởng phải làm thẻ mới mỗi học kỳ, hóa ra thẻ cũ vẫn còn hiệu lực.
Số lượng sách được mượn và thời hạn mượn khác nhau tùy nơi. Có thư viện cho mượn vài cuốn, có nơi giới hạn chặt hơn. Vì vậy, trước khi đi hãy hỏi rõ quy định. Bạn cũng nên chuẩn bị sẵn danh sách sách cần tìm.
Sách hiếm và sách quý thường chỉ cho đọc tại chỗ. Đây không phải cách thư viện làm khó bạn. Họ giữ những cuốn ấy để nhiều người cùng đọc được lâu dài.
Đăng ký thẻ thư viện đúng cách ngay lần đầu
Thẻ thư viện giống như giấy thông hành. Không có thẻ, bạn thường chỉ đọc được tại phòng và chưa thể mang sách ra ngoài. Nhiều người bỏ qua bước này rồi mất cả buổi đi lại. Vì thế, chúng tôi khuyên bạn làm thẻ ngay trong chuyến đầu tiên.
Khi đăng ký, bạn thường điền mẫu đơn, xuất trình CCCD hoặc thẻ sinh viên, và đôi khi cần một tấm ảnh thẻ. Mỗi thư viện công cộng có mức phí khác nhau. Nhiều nơi miễn phí cho học sinh và sinh viên, nhưng cũng có nơi thu một khoản nhỏ. Hỏi trước sẽ tránh được bất ngờ ở quầy.
Thẻ có thời hạn hiệu lực. Hãy hỏi xem thẻ hết hạn khi nào để gia hạn đúng lúc. Đội ngũ chúng tôi từng thấy một người bạn đến mượn sách mới biết thẻ đã hết hiệu lực từ tuần trước, và phải làm lại thủ tục từ đầu.
Nếu bạn làm thẻ cho con nhỏ hoặc người thân lớn tuổi, thường cần người bảo lãnh đi kèm cùng giấy tờ của người đó. Quy định này khác nhau theo từng nơi, nên gọi điện hỏi trước là cách tiết kiệm thời gian nhất.
Tra cứu sách bằng OPAC để không lục kệ vô ích
OPAC là hệ thống tra cứu mục lục trực tuyến của thư viện. Bạn có thể dùng máy tính đặt tại thư viện hoặc tra trên website của họ. Hãy hình dung nó như danh bạ sách của cả thư viện, cập nhật theo kho thực tế.
Đừng gõ những từ khóa chung chung như “sách hay” hay “tiểu thuyết”, vì kết quả sẽ rất nhiều và khó chọn. Hãy tìm theo tên sách, tên tác giả hoặc mã ISBN, là dãy số in ở bìa sau. Cách này thường cho kết quả chính xác hơn hẳn.
Mỗi kết quả tra cứu đều có ký hiệu xếp giá, cho biết sách nằm ở tầng nào, kệ nào. Đọc được ký hiệu này, bạn đi thẳng tới đúng chỗ thay vì đi dọc từng dãy kệ.
Hãy để ý trạng thái của sách. Chữ “có sẵn” nghĩa là bạn có thể lấy ngay. “Đang cho mượn” nghĩa là có người đang giữ, và bạn có thể đặt trước nếu thư viện hỗ trợ. Nếu muốn chọn sẵn vài cuốn trước khi đến, bạn có thể tham khảo 12 cuốn mỏng dễ vào cho người mới tập đọc.
Thủ tục mượn sách tại quầy
Quy trình ở quầy không phức tạp, nhưng nắm trước sẽ giúp bạn làm nhanh và đúng:
- Mang sách đến quầy mượn cùng thẻ thư viện.
- Thủ thư kiểm tra thẻ rồi quét mã vạch hoặc nhập thông tin sách.
- Ghi nhận ngày trả, thường in trên phiếu mượn hoặc hiện trên tài khoản của bạn.
- Kiểm tra sách xem có hư hỏng gì không ngay tại quầy, nếu có thì báo luôn.
Khi thủ thư đang ghi phiếu, hãy dừng việc khác để chú ý đến ngày trả. Chúng tôi đã nghe nhiều người kể rằng họ quên béng ngày trả, đến khi nhận thông báo mới nhớ ra, và khoản phạt đã kịp cộng dồn.
Gia hạn sách để không bị phạt trễ hạn
Gia hạn là cách hợp lệ để giữ sách lâu hơn mà không phải trả phạt. Hầu hết thư viện cho gia hạn qua quầy hoặc trực tuyến, nhưng thường có giới hạn số lần với mỗi cuốn. Nếu bạn định đọc một cuốn dày, hãy tính trước số lần gia hạn còn lại.
Gia hạn trực tuyến tiện hơn vì không cần đi lại. Tuy vậy, bạn nên kiểm tra xem cuốn sách đã có ai đặt trước chưa. Nếu có, thư viện có thể không cho gia hạn nữa và yêu cầu trả đúng hạn.
Mức phạt trễ hạn thường tính theo số ngày trễ, mỗi ngày một mức nhỏ. Con số cụ thể khác nhau, nên bạn cần hỏi nơi mình mượn. Mỗi khoản riêng lẻ không lớn, nhưng khi trễ nhiều cuốn cùng lúc, tổng số tiền có thể khá đáng kể.
Mẹo tìm sách hiếm và sách đã thanh lý
Khi tra cứu không thấy sách, đừng vội kết luận thư viện không có. Có thể cuốn sách nằm trong kho lưu trữ, không được trưng bày trên kệ. Hãy hỏi thủ thư, vì họ thường biết sách nằm đâu hoặc có thể tìm giúp bạn. Đội ngũ chúng tôi vẫn làm đúng như vậy khi cần một tài liệu cũ.
Một số tài liệu cũ đã được số hóa. Bạn có thể tìm trên thư viện số quốc gia hoặc kho số hóa của các trường đại học. Nhiều tài liệu đọc được hoàn toàn miễn phí, rất tiện khi bạn ở xa thư viện.
Thư viện thỉnh thoảng có đợt thanh lý sách cũ với giá rất thấp. Đây là nguồn sách hay nếu bạn thích giữ sách lâu dài trên kệ nhà. Hãy theo dõi thông báo để không bỏ lỡ.
Nhiều thư viện nằm trong mạng lưới liên thư viện, cho phép bạn nhờ mượn sách từ nơi khác. Thủ tục này thường mất thêm vài ngày, nhưng rất đáng giá khi bạn chỉ cần đúng một cuốn không có ở địa phương.
Nên đến loại thư viện nào?
Mỗi loại thư viện có thế mạnh riêng. Thư viện công cộng hợp với người đọc phổ thông, kho sách trải đều từ văn học đến đời sống. Thư viện trường đại học mạnh về sách học thuật, nhưng thường chỉ mở cho sinh viên và giảng viên trong trường. Thư viện chuyên ngành tập trung vào một lĩnh vực, phù hợp khi bạn nghiên cứu sâu về đúng đề tài đó.
Nếu bạn chủ yếu đọc tiểu thuyết và sách đời sống, thư viện công cộng gần nhà là lựa chọn tiện nhất. Khi đang làm một đề tài cụ thể, hãy thử thư viện trường hoặc chuyên ngành trước, vì tài liệu ở đó thường sát hơn. Nếu bạn đang tìm sách văn học để đọc giải trí, chuyên mục tiểu thuyết trên Pibook có nhiều gợi ý dễ chọn.
Giữ sách mượn về nhà đúng cách
Sách mượn không phải của bạn, nên giữ gìn cẩn thận là điều nên làm. Đừng gấp mép trang, đừng để sách gần chỗ ẩm ướt, và tránh để sách dính nước hay dầu ăn. Một cuốn sách ẩm mốc có thể phải bồi thường, và việc đó tốn kém hơn bạn nghĩ.
Khi lỡ làm hỏng hoặc mất sách, thư viện thường yêu cầu bồi thường bằng đúng cuốn đó hoặc một khoản tiền theo quy định. Hãy báo ngay cho thủ thư thay vì giấu giếm. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, nhiều nơi xử lý nhẹ hơn khi người mượn thành thật ngay từ đầu.
Để không quên hạn trả, hãy đặt nhắc nhở trên điện thoại ngay khi mượn sách. Chỉ mất vài giây, nhưng bạn tránh được khoản phạt và khỏi phải chạy đi trả muộn.
Một vài con số tham khảo khi đi thư viện
Dưới đây là các mức thường gặp ở thư viện công cộng. Đây chỉ là tham khảo, bạn nên kiểm tra quy định cụ thể tại từng nơi trước khi đến:
- Phí làm thẻ: từ miễn phí đến vài chục nghìn đồng tùy nơi và đối tượng.
- Số lượng mượn: thường từ 2 đến 5 cuốn mỗi lượt.
- Thời hạn mượn: phổ biến khoảng 2 đến 4 tuần, có thể gia hạn thêm.
Giờ mở cửa thường từ sáng đến chiều tối, nhưng nhiều nơi nghỉ trưa khoảng một đến hai tiếng. Nếu bạn đi làm giờ hành chính, hãy kiểm tra thêm giờ mở cửa cuối tuần hoặc buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Không có thẻ thư viện có đọc tại chỗ được không?
Thường là được. Hầu hết thư viện cho vào đọc tại phòng mà không cần thẻ mượn về. Bạn đọc tại chỗ được, nhưng sách không được mang ra khỏi phòng.
Có thể nhờ người khác mượn hộ không?
Tùy quy định của từng nơi. Thông thường mỗi người nên tự mượn bằng thẻ của mình, và người mượn hộ phải chịu trách nhiệm về cuốn sách. Hãy hỏi trước để tránh rắc rối về sau.
Làm mất sách mượn thì phải làm gì?
Báo ngay cho thủ thư. Thư viện sẽ hướng dẫn bạn bồi thường theo quy định, thường là mua lại đúng cuốn đó hoặc đóng một khoản tương đương. Báo càng sớm thì càng dễ xử lý.
Có thể gia hạn sách qua điện thoại không?
Một số thư viện có hỗ trợ gia hạn qua điện thoại, nhưng không phải nơi nào cũng vậy. Cách chắc chắn nhất là gọi hỏi trước, hoặc gia hạn trực tuyến nếu thư viện có hệ thống đó.
Sách mượn được giữ tối đa bao lâu?
Thông thường khoảng vài tuần cho mỗi lượt, kèm số lần gia hạn nhất định. Tổng thời gian giữ sách tối đa tùy quy định từng nơi, nên đọc kỹ thông báo khi làm thẻ.
Chúc bạn tìm được cuốn sách mình cần và đọc thật thoải mái. Nếu đã mượn xong và muốn đọc có hệ thống hơn, hãy thử cách ghi chú khi đọc sách để nhớ lâu hơn những gì bạn vừa đọc.