Mua sách về rồi chất đống ở góc phòng, vài tháng sau chẳng còn nhớ cuốn nào đã đọc, cuốn nào vẫn còn nguyên tem. Đội ngũ Pibook gặp chuyện này khá thường xuyên khi trò chuyện với độc giả. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, một tủ sách cá nhân dựng để dùng lâu dài không nằm ở chiếc kệ đẹp. Nó nằm ở hai điều: tiêu chí phân loại rõ ràng và số lượng sách vừa với không gian bạn đang có.
Vì sao sách nhiều mà vẫn không biết để đâu
Phần lớn chúng ta mua sách theo cảm hứng. Thấy một bìa đẹp, nghe bạn bè khen, hoặc vừa đọc xong một cuốn hay nên muốn có thêm. Cảm hứng ấy rất đáng quý. Có điều nó thường đi một mình, không kèm theo kế hoạch chỗ đặt.
Sau vài tháng, kệ đã đầy và sách mới phải nằm trên sàn. Lúc đó bạn chẳng còn biết mình đang có những gì. Chúng tôi từng nghe một độc giả kể rằng anh mua lại đúng cuốn mình đã có hai lần, chỉ vì không nhớ nổi nó nằm ở đâu.
Vì vậy, một tủ sách hiệu quả cần hai thứ. Thứ nhất là tiêu chí phân loại đủ rõ để tìm được sách trong vài giây. Thứ hai là số lượng vừa sức. Chọn đúng số đầu sách quan trọng hơn chọn kệ đẹp. Kệ đẹp mà chứa quá tải thì chỉ còn là chỗ trưng bày, không còn là nơi bạn quay về để đọc.
Xác định mục đích của tủ sách trước khi mua thêm
Trước khi đặt cuốn đầu tiên lên kệ, hãy tự hỏi tủ sách này dùng để làm gì. Chúng tôi thường thấy ba nhu cầu chính.
Nhu cầu đầu tiên là sách để đọc lại, những cuốn bạn muốn mở ra nhiều lần trong năm. Nhu cầu thứ hai là sách để tra cứu, như sách kỹ năng, sổ tay chuyên môn hay sách tham khảo. Nhu cầu thứ ba là sách để trưng bày, những cuốn bạn yêu bìa hoặc gắn với một kỷ niệm, nhưng không cần mở thường xuyên.
Mỗi nhóm mục đích kéo theo cách sắp xếp và kích thước kệ khác nhau. Sách đọc lại nên đặt ngay tầm tay. Sách tra cứu cần xếp theo chủ đề để tìm nhanh khi cần. Còn sách trưng bày thì có thể lên tầng cao, không cần ưu tiên sự tiện lợi.
Có một cách thử rất đơn giản: lấy ra ba cuốn bạn đã đọc lại nhiều lần rồi nhìn xem chúng có điểm chung gì. Thường thì nhu cầu thật nằm ở đó, chứ không nằm ở những cuốn đang được quảng cáo rầm rộ. Nếu bạn đang loay hoay tìm cuốn để đọc lại, tủ sách hay nên đọc của chúng tôi có thể cho bạn vài gợi ý ban đầu.
Phân nhóm theo chủ đề và tần suất mở ra
Phân loại theo chủ đề lớn là cách an toàn nhất cho người mới bắt đầu. Với đa số độc giả, các nhóm thường gặp là văn học, kinh tế, kỹ năng, khoa học thường thức và thiếu nhi. Bạn không nhất thiết phải theo đúng những nhóm này, nhưng nên có một tiêu chí chính và giữ nó nhất quán. Nếu đổi cách phân loại giữa chừng, bạn sẽ phải sắp xếp lại gần như toàn bộ kệ.
Ngoài chủ đề, chúng tôi khuyên bạn tách riêng một nhóm gọi là đọc thường xuyên. Đây là những cuốn bạn mở ra vài lần mỗi tháng, nên đặt ở tầng giữa kệ, gần tầm tay nhất. Nhóm đọc một lần và nhóm tham khảo có thể để tầng cao hoặc kệ phụ.
Khi làm xong bước này, bạn sẽ thấy phần lớn sách trên kệ chính lại là những cuốn ít khi được mở ra. Đó là lý do nhiều tủ sách trông đầy đặn nhưng lại ít được dùng.
Chọn số đầu sách theo diện tích và ngân sách
Đây là phần nhiều người bỏ qua, nhưng lại quyết định việc tủ sách có phình to hay không. Một kệ tiêu chuẩn cao khoảng 180 cm, rộng khoảng 80 cm thường chứa được 60 đến 80 cuốn sách phổ thông, tùy kích thước bìa. Sách văn học khổ nhỏ xếp được nhiều hơn. Sách kinh tế khổ lớn hay sách tranh thì xếp được ít hơn.
Với căn hộ chung cư 50 đến 70 m2, nhiều gia đình chỉ dành được một đến hai kệ cho sách. Khi đó, khoảng 150 đến 200 cuốn là mức hợp lý để giữ trật tự. Nếu vượt con số này mà không có nơi lưu trữ thứ hai, tủ sách sẽ bắt đầu rối, và bạn sẽ thấy mình lục lọi nhiều hơn là đọc.
Bảng dưới đây giúp bạn ước lượng nhanh trước khi đi mua kệ:
| Loại kệ | Kích thước ước tính | Số cuốn ước tính | Chi phí tham khảo (gỗ công nghiệp) |
|---|---|---|---|
| Kệ thấp 2 tầng | Khoảng 120 x 60 cm | Khoảng 40 cuốn | Vài trăm nghìn đến dưới 1 triệu đồng |
| Kệ tiêu chuẩn 5 tầng | Khoảng 180 x 80 cm | Khoảng 60 đến 80 cuốn | Khoảng 1 đến 2 triệu đồng |
| Kệ cao sát trần | Khoảng 240 x 120 cm | Từ 150 cuốn trở lên | Khoảng 3 triệu đồng trở lên |
Con số chi phí chỉ mang tính tham khảo, vì giá còn phụ thuộc vào chất liệu và nơi mua. Ở các chợ đồ gỗ tại Hà Nội và TP.HCM, bạn đôi khi tìm được kệ chắc chắn với giá dễ chịu hơn cửa hàng nội thất lớn. Tuy vậy, điều đáng để ý hơn cả là số cuốn. Con số đó cho bạn biết kệ có đủ chỗ cho nhu cầu của mình hay không.
Một tủ sách 300 cuốn được chia như thế nào
Hãy lấy một ví dụ mà đội ngũ từng trao đổi với một độc giả ở TP.HCM. Anh đi làm văn phòng, có khoảng 300 cuốn và sống trong căn hộ khoảng 60 m2. Anh chia số sách thành bốn nhóm.
Nhóm đầu là sách đọc thường xuyên, khoảng 60 cuốn, đặt trên một kệ ngay cạnh bàn làm việc. Nhóm hai là sách kinh tế và kỹ năng, khoảng 90 cuốn, chiếm gần hai kệ ở phòng khách. Nhóm ba là văn học và light novel, khoảng 100 cuốn, đặt trên kệ phụ trong phòng ngủ. Nhóm bốn là sách ít dùng hoặc sách trưng bày, khoảng 50 cuốn, xếp trong hai hộp kín để dưới gầm giường.
Cách chia này giúp anh không phải nhìn một bức tường sách rối mắt mỗi ngày. Mỗi lần cần tìm gì, anh cũng biết nên tìm ở đâu.
Để theo dõi, anh lập một danh mục đơn giản trên bảng tính với các cột: tên sách, tác giả, nhóm, vị trí, và đã đọc hay chưa. Chỉ cần vậy là đủ. Khi muốn tìm một cuốn, anh lọc theo cột vị trí là ra ngay, không cần phần mềm phức tạp nào.
Mua sách mới mà không để tủ sách phình to
Quy tắc chúng tôi hay chia sẻ với độc giả là một vào, một ra. Khi có sách mới cần đặt, hãy đưa một cuốn cũ đã đọc xong ra khỏi kệ. Bạn có thể cho bạn bè hoặc mang đến thư viện. Quy tắc này nghe đơn giản, nhưng giữ cho tủ sách ổn định hơn bạn tưởng.
Khi chọn sách mới, hãy ưu tiên những cuốn đáng để đọc lại. Sách mua theo xu hướng nhất thời thường chỉ được đọc một lần rồi nằm im. Trước khi mua, hãy kiểm tra xem mình đã có đầu sách đó chưa. Trùng lặp là lỗi phổ biến nhất khi tủ sách không có danh mục, và cũng là lỗi dễ tránh nhất nếu bạn ghi lại những gì đang có.
Mẹo bố trí kệ và bảo quản để sách bền lâu
Đặt sách đứng, gáy hướng ra ngoài, là cách giữ sách lâu nhất. Nhồi sách quá chặt làm gáy bị méo và tróc, nhất là với sách bìa mềm. Hãy chừa một khoảng trống nhỏ, khoảng hai đến ba ngón tay, ở mỗi kệ. Nhờ vậy sách dễ rút ra mà không làm hỏng các cuốn bên cạnh.
Khí hậu miền Nam ẩm, nên đừng đặt kệ sát tường. Để kệ cách tường vài centimet giúp không khí lưu thông, hạn chế nấm mốc. Thanh chặn ở đầu mỗi kệ giữ cho sách không đổ. Còn phân khu rõ ràng, chẳng hạn mỗi tầng một nhóm, sẽ giúp bạn tìm sách nhanh hơn rất nhiều.
Những sai lầm thường gặp khi tự dựng tủ sách
Lỗi đầu tiên là mua kệ quá lớn khi chưa biết số sách thực tế. Kệ to trông rộng rãi, nhưng nhanh chóng bị lấp đầy bởi những cuốn chưa đọc. Cảm giác bừa bộn lúc đó còn nặng hơn trước.
Lỗi thứ hai là xếp sách theo màu bìa. Nhìn thì đẹp mắt, nhưng khi cần tra một cuốn cụ thể, bạn phải lật từng cuốn. Lỗi thứ ba là không chừa chỗ trống. Một tủ sách kín hoàn toàn sẽ đầy rất nhanh, và mỗi lần thêm sách mới bạn lại phải chất chồng lên nhau.
Khi nào nên mở rộng tủ sách, khi nào nên dừng lại
Dấu hiệu rõ nhất cho thấy tủ sách đã quá tải là bạn không còn chỗ đặt sách mới mà không phải chất chồng. Khi gặp tình huống này, đừng vội mua kệ thứ ba. Hãy kiểm tra xem có bao nhiêu cuốn đã đọc xong nhưng vẫn còn trên kệ, và xem chúng có thật sự cần giữ không.
Một tín hiệu khác cho thấy nên dừng mua thêm là khi hơn nửa số sách trên kệ vẫn chưa được mở. Lúc này, vấn đề không còn nằm ở chỗ chứa mà nằm ở thói quen mua sắm. Hãy để tủ sách nghỉ một thời gian và tập trung đọc. Với sách ít dùng, một hộp kín hoặc kệ phụ là nơi lưu trữ thứ hai hợp lý, giữ cho tủ chính luôn gọn gàng.
Câu hỏi thường gặp
Một tủ sách cá nhân nên có bao nhiêu cuốn là vừa?
Không có con số chung cho mọi người. Với căn hộ nhỏ và một đến hai kệ, khoảng 150 đến 200 cuốn là mức dễ quản lý. Nếu bạn đọc nhiều và có chỗ rộng hơn, con số có thể cao hơn, miễn là bạn vẫn tìm được sách khi cần.
Nên phân loại sách theo chủ đề hay theo tên tác giả?
Với người mới, phân theo chủ đề lớn thường dễ hơn. Khi tủ sách đã có nhiều tác giả yêu thích, bạn có thể sắp xếp thêm theo tác giả bên trong từng nhóm. Điều quan trọng là chọn một tiêu chí chính và giữ nhất quán.
Kệ sách loại nào phù hợp căn hộ chung cư nhỏ?
Kệ cao vừa phải, rộng khoảng 80 cm, đặt sát tường là lựa chọn thực tế. Kệ treo tiết kiệm diện tích sàn, nhưng cần chắc chắn về tải trọng trước khi mua. Kệ thấp đặt dọc tường cũng phù hợp nếu bạn không muốn chiếm chỗ.
Làm sao biết mình đang mua sách nhiều hơn khả năng đọc?
Thử ghi lại số sách bạn mua và số sách đọc xong trong ba tháng. Nếu số mua luôn cao hơn số đọc nhiều, đó là dấu hiệu rõ ràng. Một cách khác là đếm số sách chưa mở trên kệ. Nếu con số này tăng đều mỗi tháng, bạn nên giảm tốc độ mua lại.
Có nên đặt tủ sách gần cửa sổ không?
Nên tránh. Ánh nắng trực tiếp làm bìa sách phai màu và giấy ố vàng theo thời gian. Nếu không còn lựa chọn nào khác, hãy đặt kệ cách cửa sổ một khoảng và dùng rèm che. Vị trí lý tưởng là góc phòng thoáng nhưng ít nắng gắt.
Nếu phải rút gọn lời khuyên thành một việc làm ngay hôm nay, đó là đếm số sách bạn đang có, xác định mục đích của tủ sách, rồi chia sách thành các nhóm trước khi mua thêm bất kỳ cuốn nào. Một tủ sách gọn gàng đến từ những quyết định nhỏ như vậy, không phải từ chiếc kệ đắt tiền. Nếu bạn đang tìm cuốn tiếp theo để đưa lên kệ, bạn có thể bắt đầu từ đọc gì khi mới tập đọc sách với 12 cuốn mỏng, dễ vào cho kệ đọc thường xuyên của mình.