Bạn đã từng đọc sách trên điện thoại được một lúc thì thấy cay mắt, nhức đầu rồi phải bỏ dở? Chúng tôi gặp chuyện này khá thường xuyên khi nhận góp ý từ độc giả. Đọc sách trên điện thoại không hẳn là thứ làm hại mắt, phần lớn vấn đề nằm ở chỗ máy đang được thiết lập chưa hợp với đôi mắt của bạn. Tin tốt là bạn chỉ cần chỉnh vài thứ đơn giản, thường mất khoảng 10 phút.
Trước khi đọc, bạn cần chuẩn bị gì để mắt đỡ mệt?
Thật ra bạn không cần mua thêm gì cả. Chỉ cần điều chỉnh ba thứ: độ sáng màn hình, chế độ đọc và cỡ chữ. Làm xong ba việc này, cảm giác mỏi thường giảm rõ rệt ngay trong buổi đọc đầu tiên.
Vì sao đọc màn hình lại mỏi mắt hơn đọc giấy? Trang giấy không tự phát sáng. Ánh đèn hắt lên trang rồi mới đi vào mắt. Màn hình thì khác, nó phát sáng trực tiếp, nên mắt phải điều chỉnh liên tục để giữ chữ rõ nét. Khi độ sáng cao hơn hẳn môi trường xung quanh, mắt phải gắng sức nhiều hơn. Đó là lý do bạn thấy khô và nhức sau vài chục phút.
Trước khi mở một cuốn mới, hãy làm ba việc tối thiểu. Đặt độ sáng gần với ánh sáng quanh bạn. Bật chế độ đọc hoặc chế độ mắt. Kiểm tra cỡ chữ xem có phải nheo mắt không. Đây cũng là thói quen mà biên tập viên bên chúng tôi giữ mỗi khi bắt đầu đọc một đầu sách mới.
Những thói quen khiến mắt mỏi nhanh
Lỗi phổ biến nhất là để độ sáng ở mức tối đa suốt ngày, kể cả lúc đọc buổi tối. Nhiều người nghĩ sáng hơn thì rõ hơn. Thực tế mắt phải căng liên tục để chịu được ánh sáng gắt đó.
Một lỗi khác là đọc trong phòng tối mà màn hình vẫn sáng chói. Mắt phải chuyển qua lại giữa vùng sáng của màn hình và vùng tối xung quanh, và đôi mắt chịu thiệt nhiều nhất trong trường hợp này.
Cỡ chữ nhỏ là cái bẫy dễ mắc nhất. Chữ nhỏ cho phép một trang hiện được nhiều dòng hơn, nhưng mắt phải nheo lại và dò từng dòng. Chỉ sau một chương, bạn đã thấy căng cả vùng trán.
Chỉnh độ sáng và chế độ mắt theo chỗ bạn ngồi
Độ sáng hợp lý là mức gần bằng ánh sáng xung quanh. Nếu máy có cảm biến tự động thì bật lên trước, rồi chỉnh tay lại nếu thấy chưa vừa mắt. Đừng chỉnh một lần rồi quên, vì ánh sáng ban ngày và buổi tối khác nhau rất nhiều.
Chế độ mắt, còn gọi là Eye Comfort hoặc Reading Mode tùy hãng, làm giảm ánh xanh. Màn hình bớt chói và ngả sang tông vàng ấm hơn, gần giống cảm giác đọc dưới ánh đèn bàn. Với nhiều người, đây là thay đổi dễ nhận ra nhất.
- Ngoài trời sáng: độ sáng cao, bật chế độ đọc nhẹ.
- Trong nhà có đèn: độ sáng vừa, chế độ đọc ở mức trung bình.
- Ban đêm trong phòng tối: độ sáng thấp, dùng chế độ đọc hoặc chế độ tối.
Chọn cỡ chữ và giãn dòng để khỏi nheo mắt
Cỡ chữ thoải mái thường nằm khoảng 16 đến 18 pt, tùy máy và kích thước màn hình. Điều bạn cần là đọc được mà không phải nheo mắt. Đừng cố thu nhỏ chữ để nhồi thêm dòng, vì lợi ích đó sẽ bị đôi mắt trả lại rất nhanh.
Giãn dòng khoảng 1.4 đến 1.6 giúp mắt không phải dò tìm khi chuyển sang dòng mới. Nghe thì nhỏ, nhưng khác biệt khá rõ sau một buổi đọc dài, nhất là với những cuốn có nhiều đoạn hội thoại ngắn.
Về phông chữ, các phông không chân thường rõ nét trên màn hình nhỏ. Với đoạn văn dài, nhiều người lại thấy phông có chân dễ theo dòng hơn. Bạn nên thử cả hai và chọn cái khiến mắt đỡ mệt nhất sau khoảng nửa tiếng.
Nền đọc và cách giảm nhiễu từ giao diện
Nền trắng thuần khá gắt khi đọc lâu. Nền kem hoặc xám nhạt dịu hơn nhiều, và đây là lựa chọn đơn giản nhất nếu bạn thấy chói. Nhiều ứng dụng đọc sách hiện có sẵn vài nền để bạn thử.
Chế độ tối hợp lý khi đọc ban đêm, nhưng đừng để độ tương phản quá mạnh. Chữ trắng trên nền đen đậm đôi khi làm mắt căng hơn chữ đen trên nền kem, dù nhìn qua có vẻ dịu hơn.
Thông báo, rung và các cửa sổ nổi là thứ phá mạch đọc nhiều nhất. Tắt chúng đi, bạn không chỉ đỡ mỏi mắt mà còn đỡ mất tập trung, và nhờ vậy mới đọc trọn được một chương.
Bật chế độ tập trung và giữ một giờ đọc cố định
Trong lúc đọc, hãy bật chế độ Không làm phiền hoặc chế độ tập trung. Đây là bước nhiều người bỏ qua, rồi lại thắc mắc vì sao đọc mãi vẫn chưa hết một chương.
Đặt một khung giờ đọc cố định sẽ giúp thói quen hình thành nhanh hơn. Ví dụ bạn chọn 21 giờ đến 21 giờ 30 mỗi tối. Khi giờ đọc đã cố định, bạn không phải tự quyết định mỗi ngày, và điều này đặc biệt hữu ích với người hay bận rộn.
Các ứng dụng đọc sách thường có phần cài đặt nền, cỡ chữ và độ sáng riêng. Hãy chỉnh ngay trong ứng dụng để nó ghi nhớ, thay vì chỉ chỉnh ở cài đặt chung của máy rồi quên mất khi mở app khác.
Quy tắc 20-20-20 và lúc nào nên dừng nghỉ
Quy tắc này khá đơn giản. Cứ mỗi 20 phút, bạn nhìn sang vật cách xa khoảng 6 mét trong 20 giây. Mắt được thả lỏng khỏi khoảng cách gần, và cơ mắt đỡ phải co liên tục. Đội ngũ chúng tôi đã áp dụng quy tắc này trong nhiều tháng, và đa số người làm theo đều thấy đỡ khô mắt.
Thời lượng đọc liên tục hợp lý tùy từng người. Học sinh và sinh viên thường đọc được khoảng 40 đến 50 phút rồi nghỉ 10 phút. Người đi làm đọc buổi tối nên dừng sau khoảng 30 đến 40 phút. Người lớn tuổi hoặc đang đeo kính thì nên ngắn hơn, khoảng 20 đến 30 phút.
Có vài dấu hiệu bạn cần dừng ngay: mắt khô, nhìn mờ, hoặc đau vùng trán. Đừng cố đọc thêm vài trang cho xong chương, vì khi mắt đã mệt thì bạn cũng khó nhớ nội dung vừa đọc.
Thử nghiệm nhỏ: cùng một cuốn, nhiều thiết lập khác nhau
Chúng tôi từng thử đọc cùng một cuốn trên một chiếc máy, mỗi lần đổi một thiết lập và đọc khoảng 40 phút. Đây là trải nghiệm nội bộ, không phải số liệu nghiên cứu, nên bạn đừng xem như kết luận khoa học. Độ sáng tối đa với nền trắng cho cảm giác chói và khô mắt khá rõ. Hạ độ sáng xuống mức thấp nhưng vẫn giữ nền trắng thì đỡ gắt hơn, song mắt vẫn hơi nheo. Chế độ đọc với nền kem cho cảm giác dễ chịu nhất trong đa số tình huống. Chế độ tối với chữ vừa phải ổn khi đọc ban đêm.
Một đồng nghiệp trong nhóm hay đọc trên tàu điện ngầm khi đi làm về. Anh chuyển sang nền kem và cỡ chữ 17 pt, và kể rằng sau khoảng hai tuần buổi tối không còn nhức đầu nữa. Một bạn sinh viên khác lại thấy chế độ tối với độ sáng thấp hợp nhất vì đọc trong phòng ngủ tắt đèn. Cùng là đọc trên điện thoại, nhưng nhu cầu của mỗi người khác nhau.
Bạn có thể tự kiểm tra theo cách này: đọc một chương với thiết lập A, rồi đổi sang thiết lập B và đọc chương tiếp theo. Chỉ cần làm hai ba lần, bạn sẽ tự nhận ra thiết lập nào làm mắt đỡ mỏi hơn.
Mẹo đọc lâu dài và tiết kiệm pin
Khi đọc dài, bạn có thể bật chế độ tiết kiệm pin ở mức vừa phải. Chế độ này giảm độ sáng tự động và giúp máy đỡ nóng, nhưng vẫn giữ được trải nghiệm đọc thoải mái. Đừng hạ độ sáng quá thấp để bù lại, vì mắt sẽ nheo nhiều hơn.
Hãy tải sách về máy trước khi đi. Đọc trên tàu hay ở chỗ sóng yếu là lúc bạn cần điều này nhất, và cũng là lúc dễ bực mình nhất nếu trang sách cứ phải chờ tải.
Sắp xếp thư viện điện tử theo thể loại hoặc theo tình trạng đang đọc giúp bạn tìm lại sách nhanh hơn. Bạn đỡ mất công lục lại, và có nhiều khả năng sẽ đọc tiếp những cuốn còn dang dở. Nếu chưa biết chọn cuốn tiếp theo, bạn có thể xem qua tủ sách nên có trên kệ để có danh sách đáng tin hơn. Với người mới tập đọc, 12 cuốn mỏng, dễ vào là điểm bắt đầu nhẹ nhàng. Nếu muốn so sánh thêm về thói quen đọc, bạn cũng có thể tham khảo cách so sánh sách giấy và ebook theo thói quen và chi phí.
Câu hỏi thường gặp khi đọc sách trên điện thoại
Đọc sách trên điện thoại có làm hỏng mắt không?
Đọc vừa phải với thiết lập phù hợp thường không gây hại lâu dài. Vấn đề chủ yếu là mỏi và khô mắt tạm thời, nhất là khi đọc quá lâu trong điều kiện quá chói hoặc quá tối. Nếu cảm giác mỏi kéo dài, bạn nên đi khám mắt để kiểm tra.
Nên dùng chế độ tối hay chế độ sáng khi đọc?
Ban ngày, chế độ sáng với nền kem thường dễ chịu hơn. Ban đêm trong phòng tối, chế độ tối với độ sáng thấp hợp hơn. Bạn cứ thử cả hai rồi chọn cái khiến mắt đỡ mệt.
Đọc bao lâu thì cần nghỉ mắt?
Đa số người nên nghỉ sau khoảng 30 đến 50 phút. Áp dụng quy tắc 20-20-20 sẽ giúp mắt được thả lỏng đều đặn trong suốt buổi đọc.
Cỡ chữ bao nhiêu là phù hợp khi đọc trên điện thoại?
Thường là khoảng 16 đến 18 pt. Điều quan trọng nhất là bạn đọc được mà không phải nheo mắt, nên hãy điều chỉnh theo cảm nhận của chính mình.
Có cần mua thêm phụ kiện để đọc thoải mái không?
Không bắt buộc. Thiết lập phần mềm đã giải quyết phần lớn vấn đề. Nếu bạn đọc rất nhiều, một giá đỡ điện thoại để khỏi phải cầm lâu có thể hữu ích hơn bạn nghĩ.
Nếu hôm nay chỉ làm được một việc, hãy đặt độ sáng gần với ánh sáng quanh bạn và bật chế độ đọc. Tối mai, thử thêm quy tắc 20-20-20 rồi xem mắt bạn thay đổi thế nào. Sau vài ngày, bạn sẽ thấy đọc sách trên điện thoại dễ chịu hơn nhiều, và có thể quay lại với những cuốn đang đọc dở một cách thoải mái hơn.