Bạn gạch chân cả chục trang sách, đọc xong gấp lại và vài tháng sau chẳng nhớ nổi mình đã thấy gì hay. Đội ngũ Pibook gặp chuyện này rất nhiều. Ghi chú khi đọc sách là cách giúp những ý hay ở lại với bạn, và quan trọng hơn, giúp bạn tra lại được khi cần.
Nói ngắn gọn: ghi theo 3 phần gồm trích dẫn, ý của bạn và nguồn trang, rồi gắn tag chủ đề và ngày đọc. Nghe đơn giản nhưng đây là khung giúp bạn tìm lại một ý trong vài giây thay vì lật cả cuốn sách.
Vì sao gạch chân nhiều mà vẫn quên sạch?
Gạch chân giống như chụp ảnh một căn phòng mà không ghi đó là phòng nào. Khi mở lại, bạn chỉ thấy một đống nét bút. Không có ngữ cảnh, không có lý do bạn thấy đoạn đó quan trọng, nên não cũng chẳng buồn giữ lại.
Chúng tôi từng có một độc giả kể rằng anh nhớ mang máng một ý về quản lý thời gian đọc được trong một cuốn sách và cần dùng để viết báo cáo. Anh lật lại sách mất gần 40 phút, qua hàng chục trang đã gạch. Cuối cùng anh bỏ cuộc. Nếu hôm đó anh có một dòng ghi chú kèm tag, việc này chỉ mất vài giây.
Vì vậy, mục tiêu của ghi chú không phải là ghi thật nhiều, mà là ghi sao cho sau này bạn tìm lại được ngay.
Nên ghi ngay khi đọc hay đọc xong mới ghi?
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, nên ghi ngay trong lúc đọc, nhưng chỉ ghi những thứ đáng giữ. Đọc xong rồi mới quay lại ghi, trí nhớ đã phai, bạn sẽ chỉ còn ghi được vài dòng chung chung.
Tuy vậy, đừng để việc ghi chú làm gián đoạn mạch đọc. Một cách làm dễ chịu là mỗi chương dừng lại khoảng một, hai phút để viết một hai dòng, không cần chép lại cả đoạn.
Ba thành phần của một ghi chú tra lại được
Một ghi chú đủ dùng gồm ba phần. Phần thứ nhất là trích dẫn ngắn kèm số trang, để sau này bạn quay về đúng chỗ. Phần thứ hai là ý kiến của chính bạn: câu này khiến bạn nghĩ gì, liên hệ với việc nào trong đời bạn. Phần thứ ba là tag chủ đề để nhóm các ý cùng loại lại với nhau.
Phần ý kiến của bạn thường bị bỏ qua, nhưng đó là phần quan trọng nhất. Sau sáu tháng, chính suy nghĩ của bạn lúc đó mới giúp bạn hiểu vì sao đoạn văn từng khiến bạn dừng lại.
Chọn sổ giấy, ứng dụng hay file văn bản?
Không có công cụ nào tốt nhất cho mọi người. Sổ giấy bền, không cần mạng và rất hợp khi đọc sách giấy, nhưng tra cứu thì chậm. Ứng dụng ghi chú tìm kiếm rất nhanh, đổi lại bạn phụ thuộc vào thiết bị và mạng.
- Sách giấy: dùng một cuốn sổ tay riêng, ghi số trang và tên sách ở mỗi dòng.
- Ebook: xuất các đoạn đã đánh dấu sang một ghi chú chung để không bị rải rác khắp nơi.
- Dùng cùng một công cụ lâu dài. Nếu đổi công cụ liên tục, bạn sẽ khiến kho ghi chú vỡ vụn.
Quy trình ghi chú ba bước khi đọc một cuốn sách
Bước đầu tiên là trước khi đọc, bạn viết ra mục tiêu và chủ đề của cuốn sách. Ví dụ: đọc để học cách làm việc nhóm, hay đọc cho vui. Mục tiêu này sẽ giúp bạn lọc đúng những gì cần giữ.
Bước thứ hai là mỗi chương ghi hai đến ba ý đáng nhớ nhất. Chỉ hai, ba ý thôi, vì ghi quá nhiều thì sau này sẽ không ai đọc lại nổi.
Bước cuối cùng là khi đọc xong, viết một đoạn tóm tắt cuốn sách bằng chính lời của bạn, khoảng năm đến bảy câu. Đây là phần giá trị nhất, vì bạn buộc phải hiểu thay vì chỉ chép lại.
Đặt tag và tiêu đề để tìm nhanh về sau
Hãy chọn sẵn khoảng năm đến mười tag cố định và dùng đúng những tag đó. Nếu cứ tạo tag mới mỗi lần, bạn sẽ có hàng chục tag gần giống nhau và không tìm được gì.
Tiêu đề ghi chú nên viết theo câu hỏi mà bạn sẽ tự hỏi sau này, chẳng hạn “Làm sao lập lịch làm việc khi bị rối?” thay vì “Ý hay chương 4”. Khi cần, bạn chỉ việc gõ đúng câu hỏi đó vào ô tìm kiếm.
Chẳng hạn, sau ba năm bạn có thể tìm mọi ghi chú gắn tag “quản lý thời gian” và so sánh các cuốn sách đã đọc về chủ đề này. Đó chính là lúc kho ghi chú phát huy tác dụng.
Xây thói quen ôn lại định kỳ
Ghi chú mà không bao giờ mở lại thì cũng như không ghi. Chúng tôi khuyên bạn đọc lại ghi chú sau một tuần, một tháng và ba tháng. Mỗi lần đọc lại, bạn có thể bổ sung một dòng suy nghĩ mới.
Khi ôn lại, hãy thử nối các ý giữa những cuốn sách khác nhau qua cùng một tag. Đôi khi một ý trong sách kinh tế lại giải thích được một chuyện bạn đọc được trong tiểu thuyết.
Người ôn lại theo chu kỳ thường giữ được ý lâu hơn so với người chỉ ghi một lần rồi thôi. Đây là điều chúng tôi thấy lặp lại qua nhiều năm làm việc với độc giả.
Những lỗi hay gặp khi ghi chú và cách sửa
Lỗi đầu tiên là chép nguyên văn quá nhiều đoạn dài. Khi đó ghi chú chỉ là bản sao của sách, và điều đó không giúp ích gì cho bạn. Hãy chỉ chép câu thật sự cốt lõi, phần còn lại diễn đạt bằng lời của bạn.
Lỗi thứ hai là ghi nhưng không bao giờ mở lại. Cách sửa là đặt lịch ôn lại như đã nói ở trên, hoặc gắn một buổi cố định mỗi tháng.
Lỗi thứ ba là mỗi cuốn một kiểu ghi khác nhau, khiến việc so sánh về sau rất khó. Hãy giữ một khuôn chung cho mọi cuốn để dễ đối chiếu.
Ví dụ hệ thống ghi chú cho người đọc hai đến ba cuốn mỗi tháng
Nếu bạn đọc khoảng hai đến ba cuốn mỗi tháng, một bảng tính đơn giản là đủ. Các cột gợi ý gồm tên sách, ngày đọc, tag, ý chính và hành động bạn sẽ áp dụng. Google Sheets hay Notion đều có thể dùng cho người mới, dù Notion có một số tính năng trả phí.
- Tên sách và ngày đọc, để biết mình đã đọc gì và khi nào.
- Tag chủ đề, khoảng ba đến năm tag mỗi cuốn.
- Ý chính viết trong một hai câu.
- Hành động áp dụng, dù chỉ là một việc nhỏ trong tuần.
Sau mỗi buổi đọc, bạn chỉ cần khoảng 10 đến 15 phút để cập nhật bảng. Đây là khoản thời gian nhỏ nhưng quyết định bạn có giữ được kho ghi chú lâu dài hay không.
Câu hỏi thường gặp
Nên ghi chú bằng tay hay gõ máy để tra lại tốt hơn?
Ghi tay giúp bạn nhớ lâu hơn vì phải suy nghĩ để viết ngắn. Gõ máy thì tìm kiếm nhanh hơn hẳn. Nếu muốn cả hai, bạn có thể ghi tay khi đọc rồi gõ lại nhanh vào máy sau đó.
Có cần ghi chú cho mọi cuốn sách không?
Không nhất thiết. Với sách giải trí nhẹ nhàng, một dòng cảm nhận là đủ. Với sách kỹ năng hay sách kinh tế bạn định áp dụng, nên ghi kỹ hơn.
Làm sao tránh ghi chú quá nhiều đến mức không đọc lại nổi?
Giới hạn mỗi chương từ hai đến ba ý, và chỉ ghi ý thật sự khiến bạn suy nghĩ. Ghi ít nhưng đúng sẽ dễ dùng hơn ghi nhiều mà rối.
Ghi chú sách ebook có chuyển sang máy khác được không?
Tùy ứng dụng. Phần lớn ứng dụng đọc ebook cho phép xuất highlight dưới dạng file văn bản, và bạn có thể lưu file đó lên một dịch vụ đám mây để dùng trên nhiều thiết bị.
Bao lâu nên xem lại toàn bộ kho ghi chú một lần?
Chúng tôi khuyên mỗi quý một lần, mất khoảng một buổi tối. Trong buổi này, bạn xem lại các tag, gộp những ý trùng nhau và xóa những ghi chú không còn giá trị.
Ghi chú khi đọc sách không cần cầu kỳ. Chỉ cần có khung rõ ràng, tag cố định và thói quen mở lại đều đặn, bạn sẽ thấy mỗi cuốn sách đã đọc tiếp tục giúp ích cho mình rất lâu sau khi gấp lại trang cuối. Nếu bạn đang tìm cuốn tiếp theo để thử áp dụng cách ghi này, hãy bắt đầu với 12 cuốn mỏng, dễ vào cho người mới tập đọc, hoặc xem thêm sách kỹ năng làm việc hay cho người mới đi làm.
Tham khảo thêm về các thói quen đọc và cách chọn sách tại Art Studio và Vietnam Japan để mở rộng góc nhìn về sách và văn hoá đọc.